این رویداد خاتمه یافته است و اطلاعات موجود در این سایت صرفا جنبه آرشیو دارد
همایش علمی بین المللی حضرت حمزه (سلام الله علیه)
hamza (PBUH) international confrence

گزارش پیش نشست همایش بین المللی حضرت حمزه (ع) نمایندگی جامعه المصطفی – استانبول، ترکیه


ارسال شده در تاریخ :
گزارش پیش نشست همایش بین المللی حضرت حمزه (ع) نمایندگی جامعه المصطفی – استانبول، ترکیه

گزارش پیش نشست همایش بین المللی حضرت حمزه (ع) نمایندگی جامعه المصطفی – استانبول، ترکیه گزارش پیش نشست همایش بین المللی حضرت حمزه (ع) نمایندگی جامعه المصطفی – استانبول ترکیه 2021 / 10 / 06 –14/ 07 /1400


گزارش پیش نشست همایش بین المللی حضرت حمزه (ع) نمایندگی جامعه المصطفی – استانبول، ترکیه

گزارش پیش نشست همایش بین المللی حضرت حمزه (ع)

نمایندگی جامعه المصطفی – استانبول ترکیه

2021 / 10 / 06 –14/ 07 / 1400

دبیر نشست: حجت الاسلام و المسلمین دکتر حسن قناعت لی( نویسنده و پژوهشگر)                                           
استاد مهمان ( 1 ) : حجت الاسلام و المسلمین رحمان کارانلیک (امام جماعت مسجد اهل بیت بایراکلی - اِزمیر)                                                                            
موضوع : (جایگاه حضرت حمزه ( ع ) در قرآن و احادیث)                                    
استاد مهمان ( 2 ) : دکتر علاءالدین یانار داغ ( عضوهیأت علمی دانشگاه ایغدیر و مدیر مرکز تحقیقات جعفری ( جامر                                                     
موضوع : ( بررسی مناقب حضرت حمزه در جامعه تُرک و حمزه نامه ها )                           


متن کامل سخنرانی ها نشست
حسن قناعت لی:
 
موضوع وبینار سی وسوم از سلسله وبینارهایی که توسط نمایندگی جامعه المصطفی در استانبول برگزار می شود، بررسی ابعاد شخصیتی حضرت حمزه ( ع ) در آیینه آیات و احادیث و همچنین بررسی مناقب ایشان نزد جامعه تُرک و حمزه نامه ها است
                                                          
حضرت حمزه ( ع ) سه لقب اصلی دارد که عبارتند از : اسد الله ، اسد رسول الله و سید الشهداء. البته لقب سید الشهداء بعد از واقعه کربلا به حضرت امام حسین ( ع ) نیز داده شده است. رابطه حضرت حمزه با پیامبر ( ص ) از سه جهت است :  1- حمزه عموی پیامبر بود. 2- آن دو برادر شیری یکدیگر بودند و هر دو از جاریه ابولهب شیر خورده بودند. 3مادران آن دو دختر عموی هم بودند
                                   
حضرت پیامبر ( ص ) و حمزه دلبستگی شدیدی به همدیگر داشتند. تفاوت سنّی آن ها 2 یا 4 سال است و دوران کودکی خود را با هم سپری کرده بودند. سرنوشت زندگی شان نیز مثل هم بود. هر دو پدر و مادر خود را زود از دست داده بودند. شاید علّت گریه های بلند پیامبر ( ص ) بر سر جنازه حمزه در جنگ اُحد به دلیل رابطه صمیمانه آن دو بوده است که از اوان کودکی شکل گرفته بود. تمام شیعه و سنّی به حضرت حمزه ( ع ) احترام و اهمیّت قائل هستند و در حق او کتاب ها و حمزه نامه ها نوشته اند .     

                                                                                 
حجت الاسلام رحمان کارانلیک:
 
حضرت حمزه که به اسدالله و اسد رسول الله و سید الشهداء نامبردار است یکی از شخصیّت های مظلوم تاریخ است. علت این مظلومیت در این نکته نهفته است که قدرت های سلطه گر به ویژه امویان که از گذشته نسبت به طرفداران اسلام و پیامبر ( ص ) نفرت داشتند و به دلیل اینکه برادران و پدران و فرزندان خود را در جنگ علیه اسلام از دست داده بودند، همواره نسبت به پیروان واقعی حضرت محمد ( ص ) و قهرمانانی که به دعوت و رسالت پیامبر کمک و یاری کرده بودند، کینه به دل گرفته بودند و در دوره ای که به قدرت رسیدند، شروع به سیاه نمایی کردند و سعی نمودند چهره های ناب اسلامی را با اتهامات ناروا مخدوش کنند. یکی از این چهره ها که مورد کینه و نفرت ظالمان به ویژه امویان قرار گرفته است حضرت حمزه ( ع ) است. وقتی در منابع اسلامی نظر می کنیم به ویژه وقتی در دو منبع از مشهور ترین منابع حدیثی اهل سنّت به نام های « صحیح بخاری » و « صحیح مسلم » دقت می کنیم متوجه می شویم که در حالی که برای اصحاب و یاران و اقربای پیامبر ( ص ) و حتّی شخصیت های مختلف دیگر، فصول خاصّی اختصاص داده شده و از فضیلت و منقبت آن ها سخن گفته شده است، اما به دلیل تبلیغات سوء و پروپاگاندای بنی امیّه فصلی برای حضرت حمزه ( ع ) در نظر گرفته نشده است. حضرت حمزه علاوه از اینکه عمو و قوم و خویش پیامبر ( ص ) بود صحابه پیامبر نیز بود.

می توانستند در بین اصحاب پیامبر بخشی را به او اختصاص دهند. حضرت حمزه عموی پیامبر بود و نزد ایشان خیلی محبوب بودند. این کتاب ها در مورد اقربای دور پیامبر مطالبی آورده اند، شایسته بود که برای حضرت حمزه نیز فصل مستقلّی در نظر می گرفتند. حتی اگر ایشان قوم و خویش پیامبر نیز نباشد حداقل باید به عنوان صحابه پیامبر ( ص ) از ایشان نام برده می شد. وقتی تاریخ را بررسی می کنیم می بینیم در دوره ای  نگارش حدیث ممنوعیت داشت و سپس در عصر عمر بن عبد العزیز اجازه نگارش مجدد حدیث داده شد ونسبت به فرزندان علی بن ابیطالب ( ع ) فضای باز ایجاد شد و سبّ و لعن علی ( ع ) و اهل بیت ممنوع شد، در آن دوره عمر بن عبد العزیز به ابن شهاب الزهری مسؤولیّت تدوین حدیث را می دهد. الزهری در دوره شش خلیفه اموی مسؤولیّت سخنگویی داشت. به ویژه او در دوره امویان به عنوان قاضی القضات منصوب شده بود و در زمان های مختلف همراه خلفای اموی به حجّ رفته بود و در کتب رجالی به عنوان ناقل حدیث از طرف امویان مشهور است، وقتی به احادیثی که این فرد تدوین کرده است نگاه می کنیم،  می بینیم که 2200 حدیث از صحابه و تابعین نقل می کند.

او از جمله کسانی است که حضرت حمزه را عمداً حذف کرده است و به سیاه نمایی پرداخته است. به جای ذکر مناقب و فضائل حضرت حمزه و به جای اینکه جایگاه و اهمیت او را در تاریخ اسلام نشان دهد، بر عکس با ذکر افسانه هایی در باره ایشان سعی کرده است او را فردی سنگدل و بی رحم و قاتل معرفی کند و حتی در باره نفرت حضرت رسول ( ع ) نسبت به حمزه روایاتی را نقل می کند. در داخل این روایات که متأسفانه در منابع اسلامی هم جای گرفته است، مثلاً نقل می کند که او شکم و دو پهلوی یک شتر را زنده زنده سوراخ کرده است.     

    
امروز در باره شخصیّتی صحبت خواهیم کرد که متأسفانه شخصیّت او در تاریخ مخدوش شده و در حقّ او سیاه نمایی شده است . او مثل دیگر پیروان واقعی حضرت محمد ( ص ) دچار مظلومیّت شده است. در این گفتگو سعی خواهیم کرد از حقّ یک مظلوم دفاع کنیم.                                                                           
در یک نگاه اجمالی به زندگی حضرت حمزه می بینیم که بین حضرت رسول (ص ) و حضرت حمزه از دوران کودکی صمیمیّت و محبّت خاصّی شکل گرفته بود. با هم برادر شیری بودند. او حتی قبل از اسلام محبت ویژه ای نسبت به حضرت محمد ( ص ) داشت. و به دلیل قهرمانی خاصّی که داشت همواره حامی و محافظ پیامبر اکرم ( ص ) بود. حضرت حمزه از مهاجران اولیّه است که خداوند در قرآن از مهاجران اولیّه به نیکی یاد می کند. حضرت حمزه در سال دوم بعثت مسلمان می شود. یعنی جزء اولین مسلمانان و ایمان آورندگان است. که قرآن از آن ها با نام نیک یاد می کند. او یک فرد قوی دل و جسور بود. راد مرد و قهرمان بود. به همین دلیل اسلام آوردن او در سال دوم بعثت و پیوستن او به صف پیامبر و موحد شدنش، کمک مؤثری در تقویت اسلام و مسلمین محسوب می شود. در نتیجه پیوستن او به صف پیامبر ( ص ) نقشه های مشرکان علیه پیامبر نقش بر آب شد و بدین وسیله مسلمانان قدرت گرفتند.   
                                                                      

حسن قناعت لی :
در اینجا سؤالی از آقای علاء الدین می پرسیم. آیا در باره مناقب وفضائل حضرت حمزه ( ع ) و حمایت های او از پیامبر ( ص ) و در نتیجه قدرت گرفتن مسلمانان در کتاب های مناقب و حمزه نامه ها مطالبی وجود دارد ؟           
دکتر علاءالدین یانار داغانتقادهایی که جناب آقای رحمان کارانلیک مطرح کردند ناظر به منابع و کتاب های رسمی تاریخی است که توسط مورخین رسمی آن دوره نوشته شده است. که البته این موضوع در تمام دوره ها بوده است. اینگونه گزارش های رسمی تاریخی عمدتاً در جهت خدمت به منافع طبقات حاکمه است. یعنی بر حسب دستور حاکمان نوشته می شود. و معلوم است که افتراهایی که در آن دوره بر حضرت حمزه زده شده است تحت تأثیر دستور حاکمان اموی بوده است. اما خوشبختانه حکایت های شجاعت و جسارت حضرت حمزه توسط مردم عرب آن روز تحت عنوان « حمزه نامه ها » نگاشته شده است . و این مناقب در تاریخ موجود است.

و این کتاب ها می تواند آلترناتیو تاریخ های رسمی محسوب شود. که البته در تمام دوره ها نیز چنین بوده است. معمولاً در برابر تاریخ های رسمی، نوشته های طنز آمیز با برخورداری از کنایه ها و جنبه های هنری نوشته می شود. این آثار معمولاً در قالب شعر و ادبیات و به شیوه های مزاح نیز شکل می گیرد. بر این اساس آثاری تحت عنوان « حمزه نامه ها » در بین عرب ها شکل گرفته است و سپس در بین ایرانی ها نیز رواج یافته و سپس توسعه پیدا کرده است. همچنین بعد از راهیابی این آثار در بین تُرک ها بیشتر از قبل و با قوت بیشتری ادامه یافته است. این حمزه نامه ها که به ذکر شجاعت و قهرمانی های حضرت حمزه می پردازد و گاهی نیز غلوّ آمیز است، در حقیقت نوعی جواب در برابر طعن ها و سیاه نمایی هایی است که در تاریخ رسمی امویان در حق حضرت حمزه روا داشته اند. این گونه آثار از نظر مردم نوعی انتقاد و نکوهش در باره تاریخ رسمی است .                                           
ذکر یک نکته در اینجا ضروری است. در دانشکده های الهیات در ترکیه و همچنین در مدارس امام خطیب ترکیه از ابو شهاب الزهری به عنوان امام زهری و اولین تدوین کننده حدیث نام برده می شود. دکتر صبحی صالح جمله ای را از زهری نقل می کند که وی گفته است : « به ما دستور داده شد که به نگارش حدیث بپردازیم.» صبحی صالح می گوید: اروپایی ها این جمله را نفهمیده اند و گمان کرده اند که به او دستور داده شده است که از اوّل حدیث بنویسد. در حالی که منظور استنساخ و تدوین احادیث موجود بوده است. لذا اروپایی ها این مسأله را دلیلی بر جعل حدیث توسط زهری دانسته اند.                                                                         
در هر صورت ، افکار عمومی در برابر تاریخ جعلی و در جهت مخالفت با آن از طریق هنری و ادبی و ذکر مناقب حضرت حمزه به مقابله پرداخته اند. یعنی آنچه از شخصیّت حضرت حمزه در طول تاریخ پنهان مانده و یا نادیده گرفته شده است، توسط آثاری که به وسیله مردم و افکار عمومی تولید شده است، برجسته می شود. یعنی برای اعاده حیثیّت از حضرت حمزه و باز گوییِ حقایقی که در باره او عمداً صرف نظر شده بود، مناقب و حمزه نامه ها نوشته شده است. البته بیان هنری همواره با صنایع ادبی و مدح و ثنا همراه است. این مناقب را نمی توان مثل حدیث یا آیه قطعی و مسلّم دانست. یعنی به عنوان احکام عملی محسوب نمی شود و صرفاً برای ترغیب و تشویق مردم به صفات نیک و خصائل انسانی به کار می رود. چنانچه چنین شخصیّت هایی در تاریخ همه ملّت ها وجود دارند. قهرمانانی که مظهر شجاعت و دلاوری برای یک ملّت هستند.      
                                               

حسن قناعت لی :
 
سؤالی که در اینجا پیش می آید این است که به چه میزان می توان از طریق این حمزه نامه ها و کتاب های مناقب که در باره حضرت حمزه نوشته شده است به شخصیّت شناسی او پرداخت ؟ از آقای علاء الدین می خواهیم که در بخش بعدی سخنان خود به این موارد هم اشاره کنند. همچنین قبلاً کتابی به نام « حُسنیه » وجود داشت که بر اساس آن به اهل سنّت پاسخ داده می شد. یا در بین اهل سنّت شخصیّتی افسانه ای به نام « عبد الله بن سبا » وجود دارد که به نقل از او اتهامات زیادی علیه شیعه وارد ساخته اند. در این قسمت از آقای رحمان کارانلیک می خواهیم که برخی از آیاتی را که می توان در دفاع از حضرت حمزه بدان ها استناد کرد، بیان کنند.      
                                                                     

رحمان کارانلیک :
 
درتاریخ اسلام برخی شخصیت ها مظلوم واقع شده اند و از طرف اموی ها چهره آن ها مخدوش شده است. امویان و عباسیان بعد از رسیدن به قدرت و در جهت ادامه حکومتشان سعی کردند با سیاه نمایی و مخدوش کردنِ چهره این اشخاص حقایق تارخی را تحریف کنند. حضرت حمزه یکی از این شخصیّت ها است. امویان و عباسیان علناً می گفتند: هر کس در خدمت حکومت ما باشد، هر امکاناتی که بخواهد می تواند صاحب شود. اما مخالفان حکومت ما حقّ حیات ندارند. بنا بر این آن ها با حذف شخصیّت و چهره قهرمانانی چون حمزه به حکومت خود ادامه می دادند.

مثلاً هنگامی که معاویه ، مغیره بن شعبه را به عنوان والی کوفه تعیین کرد، به او دستور داد که هیچ وقت نکوهش و بدگویی و سبّ اهل بیت را فراموش نکن و این سنّت را باید پایدار نگه داری. خود معاویه در دعای قُنوت در نماز، اهل بیت را سبّ می کرد. امام علی ( ع ) را سبّ می کرد. در چنین فضایی، حضرت حمزه و شخصیّت هایی چون او را مورد اهانت قرار می دادند. بنا بر این می گوییم که یکی از شخصیّت های مظلوم تاریخ حضرت حمزه ( ع ) است. اما حضرت حمزه دارای شخصیّت بزرگی است. او سیّد الشهداء است. دلبستگی او نسبت به پیامبر از اوان کودکی در اسناد تاریخی موجود است. حتی نقل شده است که روزی حضرت حمزه از شکار بر می گشت که در آن هنگام شاهد اهانت ابوجهل نسبت به پیامبر ( ص ) می شود و با ضربه زدن به سر ابوجهل سر او را زخمی می کند. همچنین زمانیکه امّ جمیل همسر عموی پیامبر، حضرت پیامبر را آزار و اذیت کرده و خاکستر بر سر ایشان می ریخت با مخالفت شدید حمزه روبرو می شود و حمزه به دفاع از پیامبر ( ص ) بر می خیزدحضرت حمزه با شعور و آگاهی اسلام را پذیرفته و مسلمان بودن خود را علناً اظهار می کند. پذیرفن اسلام توسط حمزه نوعی پیروزی بزرگ برای مسلمانان محسوب شد و سبب قدرت اسلام شد. خیلی از مخالفان اسلام کشته شدن او را می خواستند. برخی که برادرشان در جنگ بدر توسط حضرت حمزه کشته شده بود، به غلام وحشی می گویند: حمزه را بکش تا تو را آزاد کنم.   حسن قناعت لی : آیا این جمله را « هِند » زن معاویه ( مادر یزید ) گفته بود؟

 رحمان کارانلیک :
 
آری ، « هِند » که پدر، عمو و برادر خود را در جنگ بدر از دست داده بود و کینه و نفرت حمزه را در دل داشت، نذر کرده بود که جگر حضرت حمزه را درآورده و بخورد. و از غلام وحشی می خواهد که در قبال آزادی اش حمزه را بکشد. وی بعد از کشته شدن حضرت حمزه از اعضای بدن حمزه برای خودش گوشواره و خلخال درست می کند.                                                             
از نظر شخصیّت شناسیِ حضرت حمزه می توان گفت که وی نمونه والگویی برای برخی از آیات قرآنی بود. حتی در برخی تفاسیر قرآنی و کتب حدیثی نقل شده است که برخی آیات مستقیماً در حقّ حضرت حمزه ( ع ) نازل شده استکه برخی از این آیات را در این گفتگو ذکر خواهیم کرد.      
                                            

حسن قناعت لی :
 
قبل از اینکه به بررسیِ آیات بپردازیم از آقای علاءالدین می خواهیم که در خصوص مُثله شدن اعضای بدن حمزه در جنگ اُحد و مظلومانه کشته شدن او توضیح دهند که آیا می توان برخی از مرثیه ها که در این زمینه سروده شده است را در کتاب های مناقب و حمزه نامه ها شاهد بود ؟  چنانچه گفته شده است که حضرت پیامبر ( ص ) بعد از دیدن جنازه حضرت حمزه با صدای بلند گریه کرد.    
                                                                                       

علاء الدین یانار داغ :
وقتی حمزه نامه ها را بررسی می کنیم متوجه می شویم که حمزه نامه ها در شکل کتاب های « مَقتَل » نوشته نشده است. بلکه حاکی از قهرمانی ها ، شجاعت ، جسارت و جنگاوری حضرت حمزه استدر زبان تُرکی حدود 72 نمونه از این حمزه نامه ها وجود دارد. اگر محتوای آن ها را بررسی کنیم، قطعاً در باره شهادت ایشان هم نکاتی وجود دارد. الیته من محتوای این کتاب ها را بیشتر از جنبه هنری و ادبی بررسی کرده ام. یعنی دریافت ها و احساسات مردم را نسبت به حضرت حمزه بررسی کرده ام .

در بررسی این کتاب های مناقب و حمزه نامه متوجه می شویم که هر قدر هم که در تاریخ رسمی سعی کردند چهره حمزه را مخدوش نشان دهند ، اما در بین مردم به عنوان یک شخصیّت قهرمان و برجسته مطرح شده است. در بین ملت تُرک صدها سال این حمزه نامه ها در مراسم مختلف خوانده می شده است. چه در سرای سلاطین و چه در بین لشکریان ( یِنی چِری ها ) و چه در مکتب خانه ها و چه در قهوه خانه ها و حتّی در مرزها و سر حدّات کشور خوانده می شد و منبع الهام بوده استهمچنین برای تقویت روحیّه دفاع از دین و تحریض به جهاد نیز خواندن حمزه نامه ها در بین مردم رواج داشته است و شعور اجتماعی مسلمانان را تقویت می کرده وگویی ملّت مسلمان چه در بین عرب ها و چه در بین تُرک ها بدینوسیله نسبت به حضرت حمزه ادایِ دِین می کرده است. حمزه نامه ها شکلی مردمی به خود گرفته و در بین مردم خیلی شایع و شناخته شده بوده است. حضرت حمزه از نظر فرهنگی در بین مردم خیلی مشهور است. حتّی زمانی که در سال 1980 فیلمی که در آن « آنتونی کوئین »  نقش حضرت حمزه را بازی می کرد به تُرکی ترجمه شد، خیلی مورد استقبال مردم تُرک قرار گرفت.  
      

حسن قناعت لی :
 
این فیلم باعث شد که حضرت حمزه از خاطره ها فراموش نشود.         
                                                                                                    

رحمان کارانلیک :
 
یکی از آیاتی که در شأن حضرت حمزه است آیه 19 سوره حج است : « هذان خصمان اختصموا فی ربّهم فالّذین کفروا قطّعت لهم ثیابٌ من نارٍ یصب من فوق رؤوسهم الحمیم . » در این آیه در باره دو گروه دشمن که با هم جنگ دارند، می گوید : کسانی که خداوند را انکار کردند لباسی از آتش برایشان فراهم شده است. از ابوذر غفاری نقل شده است که این آیه اختصاصاً در جنگ بدر نازل شده است و منظور از گروه کافران اشخاصی چون ولید بن عتبه، عتبه بن ربیعه و شیبه بن ربیعه است. و منظور از گروه مُسلم اشخاصی چون علی بن ابیطالب ( ع ) ، حمزه بن عبد المطلب وعبیده بن عبد الوطلب است. در این آیه وقتی از گروه ایمانداران صحبت می کند، منظور حضرت علی ( ع ) و حضرت حمزه و عبیده است. چنانچه پیامبر ( ص ) نیز در حق این سه نفر می فرماید : « هؤلاء الثلاثه یوم القیمه کواسطه القلاده فی المؤمنین. » این سه نفر در روز قیامت چون گردنبندی درخشان در میان مؤمنان خواهند درخشید.                  

                                           
همچنین آیه 23 سوره احزاب که می فرماید : « من المؤمنین رجالٌ صدقوا ما عاهدوا الله علیه فمنهم من قضی نحبه و منهم من ینتظر و ما بدّلو ا تبدیلاً  » در روایتی در تفسیر قمی به نقل از امام محمد باقر ( ع ) آمده است که منظور از این آیه حضرت حمزه و جعفر و امام علی (ع ) است. برخی از آن ها شهید شدند که حمزه در اُحد و جعفر در موته شهید شد و برخی دیگر منتظرند که منظور حضرت علی ( ع ) است که منتظر شهادت است.                                                                          
آیه سوم که می توان بدان اشاره کرد، آیه  28  سوره ص است که می فرماید : « ام نجعل الّذین آمنوا و عملوا الصالحات کالمفسدین فی الارض ام نجعل المتّقین کالفجّار» ابن عباس در تفسیر این آیه می گوید : منظور از ایمان آورندگان و عاملین به عمل صالح و متقین در این آیه امام علی ( ع ) ، حضرت حمزه و عبیده است. و منظور از فجّار و مفسدین در این آیه کسانی هستند که به دست این سه تن به درک واصل شدند، یعنی عتبه، شیبه و ولید بن عتبه .                                             
چهارمین مورد آیه 119 سوره توبه می باشد که می فرماید :  « یا ایها الّذین آمنوا اتقوا الله و کونوا مع الصادقین » طبرسی در مجمع البیان می گوید : منظور از صادقین کسانی هستند که در آیه 23 سوره احزاب بدان ها اشاره شده است. یعنی حضرت حمزه و حضرت جعفر هستند که عهد خود را به پایان رساندند و دیگری حضرت علی ( ع ) است که در آرزوی شهادت به سر می برد. همچنین در تفسیر طبرسی به نقل از ابن عباس می گوید : منظور از صادقین امام علی ، حمزه و جعفر است.                  

                                                                              
علاوه بر این ها آیات دیگری نیز وجود دارد که به همین مقدار بسنده می کنیم. همچنین احادیث و روایاتی نیز در باب شخصیّت حضرت حمزه وجود دارد که دیدگاه پیامبر ( ص ) را نسبت به ایشان بیان می کند. پیامبر ( ص ) او را سید الشهداء نامید. از سلمان فارسی روایت شده است هنگامی که پیامبر آکرم ( ص ) در بستر بیماری افتاد و با همان بیماری رحلت فرمود ، در آخرین لحظات دخترشان حضرت فاطمه ( س ) نزد ایشان آمدند و چون ایشان را در حال احتضار دیدند، گریان شدند. پیامبر ( ص ) برای تسلّی ایشان برخی از الطاف الهی را در حقّ اهل بیت بیان فرمودند. در لابلای این سخنان بحثی نیز در باره حمزه دارد. ایشان می فرمایند: شهید ما، سید الشهداء است که عموی پدر شماست. او سیّد اهل جنّت است.      
    

حسن قناعت لی :
 
سؤال بعدی را از آقای علاءالدین می پرسیم. در جامعه تُرک ها در باره مناقب حضرت حمزه چه مطالبی وجود دارد ؟       
                               
علاء الدّین یانار داغ :
 
ما می توانیم حمزه نامه ها را در چارچوب فرهنگ عمومی و افسانه ها که قرآن نیز از آن ها با عنوان « اساطیر الاولین » نام می برد، ارزیابی کنیم. در دنیای غرب به آن ها میتولوژی ( اسطوره شناسی ) گفته می شود. اکثر حوادث تاریخی، سیاسی و اجتماعی به شکل افسانه های پیشینیان تلّقی می شود. که روح شجاعت و مردانگی را در بین مردم و سربازان و رزمندگان تقویت می کند. و به نوعی، زنده کردن تاریخ و فرهنگ عمومیِ هر جامعه ای است. فرهنگ عمومی در سوسیولوژی ( علم جامعه شناسی ) جایگاه مهمّی دارد.

فرهنگ عمومی ، حاویِ دیدگاهها خاص مردم یک سرزمین و جغرافیا، و باورهای دینی و ارزش های اعتقادی آن هاست. البته شخصیّت حمزه در بین عرب ها در کتاب های « مَلاحم » ( جمع مَلحَمه ) و در بین ایرانی ها در کتب قصّه و در بین تُرک ها در « حمزه نامه ها » آمده است. در بین ایرانی ها حمزه شخصیّتی شاهنامه ای مثل رستم پیدا کرده است. اما در بین تُرک ها چهره دینیِ حمزه غلبه دارد و منظور از حمزه، عموی پیامبر سید الشهداء است. نکته قابل توجه اینکه، جنبه اجتماعیِ حمزه نامه ها مهم است.

اکثر مطالب، به صورت افسانه ها هستند اما این افسانه ها می تواند یک ملّت را متّحد کرده و روح شجاعت و روح حماسی را در بین آن ها زنده کند. سربازان و رزمندگان را تهییج کند. حمزه نامه ها را نمی توان به عنوان منابع علمی در نظر گرفت. البته این قضیّه اختصاصی به دنیای اسلام ندارد. در غرب نیز چنین است. در میتولوژیِ غربی هم می بینیم که خدایان با هم حرف می زنند. گاهی این افسانه ها در فلسفه نیز راه پیدا کرده است. البته گاهی نیز بیان حقایق حتی حقایق فلسفی اگر به زبان قصه و حکایت در آید ماندگاری اش بیشتر خواهد بود. همچنین این افسانه ها یک شعور تاریخی و یک آگاهی ملّی را نیز به وجود می آورند. و گاهی نیز می تواند غیرت دینی ایجاد کند.

در بین تُرکان، حمزه نامه ها برای تهییج روحیّه سربازان نیز به کار می رفته است. و در دوره عثمانی بین سپاهیانِ « یِنی چِری » خوانده می شد. و گاهی نیز برای تهییج مردم در قهوه خانه ها نیز خوانده می شد. این کتاب ها را باید از نظر هنری و ادبی بررسی کرد. حمزه نامه ها معمولاً با بسم الله شروع می شود و با صلوات بر محمد ( ص ) و حمزه سید الشهداء ادامه می یابد و تا به هندوستان کشیده می شود. که برخی از این حوادث واقعیّت ندارند، لذا به عنوان افسانه و به عنوان اثر هنری باید آن ها را بررسی کرد. و نمی توان از این کتاب ها احکام عَملی استخراج کرد. لذا گاهی می بینیم که برخی روشنفکران به ساختگی بودن این داستان ها اعتراض می کنند. چنانچه در غرب نیز فیلسوفان نسبت به افسانه ها و میتولوژی انتقاد داشتند و می گفتند که چگونه این همه خدایان را اختراع کرده اید ؟ و چگونه مسائل مختلف را به آن ها نسبت می دهید ؟  ( مثلاً داستان های هومر )


حضرت حمزه در بین مسلمانان یک فیگور دارد. در سایه این فیگور تمام قهرمانی ها ، مردانگی ها و شجاعت ها مطرح می شود. به نظر من این یک پختگیِ فرهنگی است. که شعور ملّی و سابقه فرهنگیِ یک ملّت را می سازد. این هنرها هستند که یک ملّت را در بین ملّت های دیگر مطرح می کنند. مثلاً جنگ نامه ها و کتاب « دَده قورقوت » در بین تُرک ها چنین نقشی را دارند. افسانه ها، فرهنگ یک جامعه را تحت تأثیر قرار می دهد. در افسانه ها ما به دنبال کشف حقیقت نیستیم، بلکه پیامی را که این افسانه ها منتقل می کنند مهم است.

چنانکه در کتاب « شعور تاریخ » تألیف « حِلمی ضیاء اولکَن » تاریخ تأسیس دولت تُرک را در سال 1071 میلادی با فتح آنادولو ( آناتولی ) به دست آلپ ارسلان می داند. اما در مناقب و افسانه ها گفته می شود که تاریخ ملّت تُرک با فتح این مناطق توسط حضرت علی ( ع ) شروع شده است. و اولین کسی که آناتولی را فتح کرده است حضرت علی ( ع ) می باشد. بنا بر این می توان گفت که حقایق تاریخی غیر از افسانه هایی است که در بین ملّت ها رواج دارد.   
                                                                                       

حسن قناعت لی :
 
می دانیم که حضرت حمزه در جنگ اُحد شهید شد و حضرت رسول اکرم ( ص ) به حضرت علی ( ع ) فرمود که صفیّه خواهر حمزه را بر سر جنازه او نیاورند. اما هنگام برگشت به مدینه در خانه حمزه در خصوص عزاداری برای حمزه دستوراتی دادند. از آقای رحمان کارانلیک می خواهیم قدری در این زمینه سخن بگویند .      
                                                                               

رحمان کارانلیک :
 
نحوه زندگی یک فرد در شناخت شخصیت فرد خیلی مهم است. پیامبر هرکس که نام فرزند خود را حمزه می گذاشت، مدح می کرد و توصیه می کرد که اسم فرزندانشان را حمزه بگذارند و فرمود : مقام شفاعت حضرت حمزه در روز قیامت متفاوت خواهد بود. هنگامی که حضرت پیامبر ( ص ) با جنازه حمزه سید الشهداء مواجه شد، طوری گریه کرد که تا آن موقع از ایشان دیده نشده بود. البته دوست داشتن حمزه توسط شخص رسول اکرم ( ص ) فقط به خاطر خدا بود، نه به خاطر نسب خانوادگی. ایمان ، هجرت و جهاد حضرت حمزه بود که او را برای پیامبر ( ص ) مهم کرده بود. پیامبر ( ص ) و اهل بیت ( ع ) از حمزه به عنوان « شهید ما » یاد می کردند. امامان معصوم نیز وقتی از حسب و نَسب خودشان می گفتند از حضرت حمزه یاد می کردند. پیامبر ( ص ) خطاب به جنازه حمزه گفت : « السلام علیک یا فاعل الخیرات، یا کاشف الکربات » . پیامبر چنین شخصیّتی را از دست داده بود. نقل شده است که پیامبر ( ص ) یک سال تمام برای او عزاداری کرد و به تمام مادران شهدای اُحد در مدینه فرمود : همه شهداء گریه کننده دارند اما حمزه گریه کننده ندارد. برای او نیز گریه کنید. سعد بن معاذ این سخن پیامبر را به زنان مدینه منتقل می کند. لذا هرکس برای شهید خود گریه می کرد، اول برای حمزه مرثیه می خواند. حضرت پیامبر ( ص ) برای حمزه با 70 تکبیر نماز خواند.    

علاء الدّین یانار داغ :
 
در مناقب حضرت حمزه یک عنوان وجود دارد که شاهان  ایران نیز آن را به کار می بُردند. سلاطین تُرک نیز به کار می بردند. و آن لقب « سلطان صاحبقران » است. در فرهنگ تُرک ها، پیرِ پهلوانان نیز حضرت حمزه است. و تیر اندازان با نام او به مسابقه شروع می کنند. پدر من یک روحانی اهل سنّت بود. او در نمازها یک خطبه می خواند که آن را از پدرش یاد گرفته بود. ( خانواده ما با عنوان حوجا زاده « خواجه زاده » مشهور است ) ایشان در خطبه خود در بخش سلام و صلوات حضرت حمزه را نیز داخل می کرد. من نیز همانگونه می خواندم. بخشی از آن خطبه به شرح زیر بود : « و صلّی الله علیه و علی آله و ازواجه و اولاده و اتباعه، خاصّه منهم خلیفه رسول الله علی التحقیق اُمراء مؤمنین و ساداتنا ابی بکر و عمر و عثمان و علی و علی السبطین السعیدین الشهیدین سیّدنا الحسن و الحسین و عمّ نبیّنا خیر الناس سیّدنا حمزه و سیّدنا عبّاس و بقیه العشره المبشّره و اهل بیت المصطفی و الانصار و المهاجرین و التابعین من الان الی یوم القیمه . »    



پوسترهای همایش

معرفی همایش

 


------------------------------------------
این قسمت یک جعبه با موقعیت بالا می باشد!
جهت درج جعبه جدید به قسمت زیر بروید :
مدیریت سایت > صفحه اصلی > جعبه ها



نمایه ISC

کد اختصاصی 53082-99200 (ISC) نمایه ISC
------------------------------------------
این قسمت یک جعبه با موقعیت راست می باشد!
جهت درج جعبه جدید به قسمت زیر بروید :
مدیریت سایت > صفحه اصلی > جعبه ها

دستورالعمل مقاله فارسی

مقاله شامل چکیده(200 تا 250 کلمه)، واژگان کلیدی، مقدمه، متن، نتیجه و منابع باشد.

مقالات ارسالی در محیط word با فونت 14، با حجم 15 تا 25 صفحه(300 کلمه­ ای)، از طریق پست الکترونیک یا سامانه همایش ارسال شود.

مقالات ارسالی باید در راستای محورها و موضوعات فراخوان بوده و بیش از این در همایش یا مجله دیگری ارایه یا چاپ نشده باشد.

از مقالات برگزید قدردانی شایسته به عمل آمده و با حضور نویسندگان در همایش ارایه خواهد شد.

نویسندگان می­توانند مقالات خود را به زبان فارسی، عربی، انگلیسی یا اردو ارسال نمایند.( چکیده مقاله حتما به زبان فارسی ترجمه و ضمیمه شود)

 
   
   

پوستر همایش

© کلیه حقوق این وب سایت محفوظ می باشد .
طراحی و پیاده سازی شده توسط : همایش نگار ( ویرایش 10.0.0)