| اطلاع رسانی > اخبار >
.: اخبار

ششمین پیش نشست همایش ملی نقش حکمت اسلامی در انقلاب اسلامی با عنوان" معرفت شناسی اخلاق در تاریخ ایران معاصر برگزار شد

به حول قو ه الهی و عنایت حضرت صاحب الامر (عج ) ششمین پیش نشست همایش ملی نقش حکمت اسلامی

در انقلاب اسلامی با عنوان" معرفت شناسی اخلاق در تاریخ ایران معاصر " از سوی دبیر خانه این همایش با

همکاری انجمن علمی -پژوهش فلسفه اسلامی و معاونت پژوهش جامعه الزهرا (سلام الله علیها) برگزار شد.


چکیده مباحث مطرح شده در این پیش نشست به شرح زیر می باشد 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

معرفت شناسی اخلاق در ایران معاصر

بدون پرداختن به مباحث فلسفه اخلاق،‌ که به مبانی علم اخلاق و مبادی تصوری و تصدیقی آن می‌پردازد، منطقاً نمی‌توان از مباحث علم اخلاق بحث کرد. فلسفه اخلاق خصوصاً از حیث معرفت‌شناختی می‌تواند ماهیت مفاهیم و قضایای اخلاقی را بر ما آشکار سازد. بر پایه معرفت‌شناسی اخلاق است که توجیه و اطلاق قضایای اخلاقی و نیز دفاع منطقی و استدلالی از نظریه اخلاقی اسلام صورت می‌پذیرد. پیشینیان از متفکران اسلامی به دلایلی ـ مانند آنکه معرفت‌شناسی و فلسفه اخلاق به طور مستقل و به عنوان یک علم در کنار سایر علوم مطرح نبوده است ـ مسائل معرفت‌شناسی اخلاق را به صورت مستقل و مفصّل مطرح ننموده‌اند. در دوره معاصر به‌ویژه پس از انقلاب اسلامی ایران، مباحث فلسفه اخلاق خصوصاً مباحث معرفت‌شناختی آن از دغدغه‌های جدّی فیلسوفانی چون علاّمه طباطبایی، شهید مطهری، آیت‌الله مصباح و آیت‌الله جوادی بوده است که این امر نشان از گسترش کمّی و کیفی مسائل فلسفه اخلاق در ایران پس از انقلاب و به‌طور کلّی در تفکّر اسلامی معاصر دارد. در گذشته عمدتاً به ادّعای بداهت برخی گزاره‌های اخلاقی بسنده می‌شد اما معاصران به این قبیل سؤالات نیز پاسخ داده‌اند: اینکه چه قسم بدیهی‌اند و وجه بداهت آنها چیست؟ قضایای حاصله تحلیلی است یا ترکیبی؟ در صورت ذاتی بودن محمول برای موضوع، از قبیل ذاتی باب ایساغوجی است یا باب برهان یا غیر این دو؟ حمل در آنها ذاتی اوّلی است یا شایع صناعی؟ و ...

این اثر به روش توصیفی و تحلیلی به بیان دیدگاه‌های متفکّران مزبور می‌پردازد. نویسنده پس از ارزیابی دیدگاه‌های فوق به این دیدگاه رهنمون می‌شود که قضایای اخلاقی افزون بر عقلی بودن (در مقابل حسن و قبح شرعی) و یقینی بودن (در مقابل مشهوری)، برخی از آنها بدیهی از نوع اوّلیات و وجدانیات نیز هستند که علاوه بر ابطال شکاکیت و نسبی‌گرایی اخلاقی، می‌توانند در اثبات و توجیه گزاره‌های نظریِ اخلاق نیز به‌کار آیند. از دیگر دستاوردهای این پژوهش آن است که ذاتی مورد بحث، ذاتی باب برهان استکه هم ذاتی باب ایساغوجی و هم عرضیِ ذاتی را شامل می‌شود. اینکه می‌گوییم حسن و قبحْ ذاتیِ عدل و ظلم‌ است؛ یعنی محمول (حسن و قبح) عرضیِ ذاتی موضوع (عدل و ظلم) است. از اینکه ذاتی به معنای جنس یا فصل نیست، معلوم می‌گردد که باید عرضی باشد. از اینکه به نحو بی‌واسطه بر موضوع خود عارض می‌گردد یا به عبارتی، به واسطه در عروض نیاز ندارد، بدان عرضیِ ذاتی گویند. از آن جهت که منتزع از ذات موضوع است و به سبب ذات موضوع بر آن حمل می‌شود، بدان خارج محمول گویند. از آن جهت که قابل انفکاک از موضوع خود نیست بلکه هر وقت موضوع بود محمول آن هم خواهد بود و از این رو به علتی جدای از علت موضوع خود نیاز ندارد، بدان عرضیِ لازم گویند که به واسطه در ثبوت نیاز ندارد. و از آن حیث که لزومش برای ملزومْ بدیهی (از نوع اوّلیات) است و به واسطه در اثبات نیاز ندارد، به آن عرضیِ لازمِ بیّن گویند. بنابراین، حمل حسن و قبح بر عدل و ظلم به هیچ یک از واسطه‌های در عروض، در اثبات و در ثبوت نیاز ندارد.

 

واژگان کلیدی:

معرفت‌شناسی اخلاق، بداهت گزاره‌های اخلاقی، تحلیلی و ترکیبی، ذاتی باب ایساغوجی و باب برهان، حمل ذاتی اوّلی و شایع صناعی.

 




بازگشت1397/10/15
نظرات کاربران
تاييديه : تشخيص عامل غير انساني    
توجه : نظر شما پس از تایید مدیر سایت در سایت نمایش داده می شود !